ΕΣΡ: Διοικητική Kύρωση Προστίμου συνολικού ποσού 35.000€ στον Τ/Σ ΔΙΚΤΥΟ 1 Νομού Καστοριάς.

Διαβάστε ακολούθως την Απόφαση 127/2021 της Ανεξάρτητης Αρχής:



Η Ολομέλεια του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης, ύστερα από πρόσκληση του Προέδρου, συνήλθε σε συνεδρίαση στον συνήθη γι’ αυτό τόπο την 8.6.2021 και ώρα 11:00, προκειμένου να συζητήσει επί της κατωτέρω υποθέσεως. Συγκροτήθηκε από τους: Αθανάσιο Κουτρομάνο, πρόεδρο, και Ευτέρπη Κουτζαμάνη - Δρίλια, αντιπρόεδρο, και (με τηλεδιάσκεψη μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας «epresence.gov.gr») τα μέλη: Καλλιόπη Διαμαντάκου, Βασίλειο Καραποστόλη, Νικόλαο Κιάο, Ευαγγελία Μήτρου, Γεώργιο Πλειό, Γεώργιο Σαρειδάκη και Σωκράτη Τσιχλιά. Χρέη γραμματέως εκτέλεσε η Αναστασία Μαραζίδου, διοικητική υπάλληλος του ΕΣΡ.

Αντικείμενο της συζήτησης ήταν η ενδεχόμενη παραβίαση, από τον τηλεοπτικό σταθμό με τον διακριτικό τίτλο «ΔΙΚΤΥΟ 1» περιφερειακής εμβέλειας του Νομού Καστοριάς, ιδιοκτησίας της εταιρείας με την επωνυμία «ΑΚΡΙΤΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ», κατά την προβολή της εκπομπής με τίτλο «ΚΟΝΤΡΑ & ΡΗΞΗ» που μεταδόθηκε την 18.8.2019 μεταξύ 15.56 και 16.53, της ραδιοτηλεοπτικής νομοθεσίας αναφορικά με διατάξεις περί: α) μισαλλόδοξου λόγου, β) εμπορικών ανακοινώσεων/τηλεπωλήσεων (παραπλάνησης κοινού), γ) αρχής διαχωρισμού προγράμματος και διαφημίσεων/τηλεπωλήσεων, δ) φυσιογνωμίας προγράμματος και χορηγίας εκπομπών. Η υπόθεση εξετάζεται ύστερα από την με αριθμό πρωτοκόλλου ΕΣΡ 4238/12.9.2019 καταγγελία.

Για τον έλεγχο σχηματίστηκε φάκελος με αριθμό 94/17.2.2020, ο οποίος χρεώθηκε στη διοικητική υπάλληλο Κατερίνα Κοντοπούλου και στην ειδική επιστήμονα - νομικό Όλγα Γαρουφαλιά. Η Διοικητική Υπάλληλος υπέβαλε στο ΕΣΡ τις με αριθμό πρωτοκόλλου 348/ΕΣ/24.4.2020 και 268/ΕΣ/27.3.2020 εκθέσεις καταγραφής των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης και η Ειδική Επιστήμων τις με αριθμό πρωτοκόλλου 351/ΕΣ/27.4.2020 και 290/30.3.2020 νομικές της εισηγήσεις.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης, για λογαριασμό της λειτουργούσης τον σταθμό ως άνω εταιρείας παρέστησαν (με τηλεδιάσκεψη μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας «epresence.gov.gr») οι πληρεξούσιοι δικηγόροι της, Δημοσθένης Κορδελλίδης και Φίλιππος Σπυρόπουλος, ο Αντώνιος Παραράς, νόμιμος εκπρόσωπος της εταιρείας, καθώς και ο Κυριάκος Βελόπουλος. παρουσιαστής της εκπομπής. Ερωτηθέντες από τον Πρόεδρο δήλωσαν ότι γνωρίζουν το περιεχόμενο του φακέλου, έλαβαν δε τον λόγο και ζήτησαν την μαγνητοφώνηση των πρακτικών. Η Ολομέλεια, ύστερα από διάσκεψη αποφάσισε - και γνωστοποίησε αμέσως στους αιτούντες - την απόρριψη του αιτήματος, διότι η Αρχή δεν διαθέτει σύστημα απομαγνητοφώνησης. Στη συνέχεια, οι εκπροσωπούντες την εγκαλουμένη έλαβαν τον λόγο και ανέπτυξαν τους ισχυρισμούς τους. Ζήτησαν στη συνέχεια -και η Ολομέλεια δέχτηκε- να τους παρασχεθεί προθεσμία για την κατάθεση εγγράφου υπομνήματος μέχρι και την 30.6.2021 και ώρα 14.00 και η συζήτηση κηρύχθηκε περαιωμένη. O σταθμός κατέθεσε στη Γραμματεία το με αριθμό πρωτοκόλλου 3839/30.6.2021 υπόμνημά του.

Την 5.10.2021 και ώρα 11.00 η Ολομέλεια συνήλθε σε διάσκεψη επί της υποθέσεως, ύστερα από πρόσκληση του Προέδρου. Συγκροτήθηκε από τους: Αθανάσιο Κουτρομάνο, πρόεδρο και (με τηλεδιάσκεψη μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας «epresence.gov.gr») τα μέλη: Καλλιόπη Διαμαντάκου, Ευαγγελία Μήτρου, Γεώργιο Πλειό, Γεώργιο Σαρειδάκη και Σωκράτη Τσιχλιά. Απόντες η αντιπρόεδρος, Ευτέρπη Κουτζαμάνη - Δρίλια και τα μέλη Βασίλειος Καραποστόλης και Νικόλαος Κιάος, οι οποίοι είχαν κληθεί νομίμως. Χρέη γραμματέως εκτέλεσε η Αναστασία Μαραζίδου, διοικητική υπάλληλος του ΕΣΡ. Η Ολομέλεια, αφού παρακολούθησε την επίμαχη ροή προγράμματος και άκουσε την Εισηγήτρια:

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΕ ΩΣ ΕΞΗΣ:

Ι. Νομικό μέρος

Το ΕΣΡ είναι η αρμόδια κατά το Σύνταγμα Αρχή (άρθρο 15 παρ. 2) για την άσκηση του άμεσου ελέγχου του κράτους επί της ραδιοφωνίας και της τηλεοράσεως και την επιβολή των προβλεπόμενων διοικητικών κυρώσεων σε περιπτώσεις παραβάσεων.

Α. Ρητορική μίσους και δυσμενής διάκριση έναντι μεταναστών

1.    Η ελευθερία της έκφρασης θεσπίζεται στις εξής διατάξεις:

α) Στο άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) που κυρώθηκε από την Ελλάδα με τον Ν. 2329/1953 και στη συνέχεια με το Ν.Δ. 53/1974, το οποίο ορίζει: «1. Παν πρόσωπον έχει δικαίωμα εις την ελευθερίαν εκφράσεως. Το δικαίωμα τούτο περιλαμβάνει την ελευθερίαν γνώμης ως και την ελευθερίαν λήψεως ή μεταδόσεως πληροφοριών ή ιδεών, άνευ επεμβάσεως δημοσίων αρχών και ασχέτως συνόρων ... 2. «Η άσκηση των ελευθεριών τούτων συνεπαγομένων καθήκοντα και ευθύνας, δύναται να υπαχθεί εις ορισμένας διατυπώσεις, όρους, περιορισμούς ή κυρώσεις, προβλεπομένους υπό του νόμου και
αποτελούντας αναγκαία μέτρα εν δημοκρατική κοινωνία δια την    προστασίαν της
υπολήψεως ή των δικαιωμάτων των τρίτων    ».

β) Στο άρθρο 5Α παρ. 1 του Συντάγματος, το οποίο ορίζει: «Καθένας έχει δικαίωμα στην πληροφόρηση, όπως νόμος ορίζει. Περιορισμοί στο δικαίωμα αυτό είναι δυνατόν να επιβληθούν με νόμο μόνο εφόσον είναι απολύτως αναγκαίοι και δικαιολογούνται για λόγους εθνικής ασφάλειας, καταπολέμησης του εγκλήματος ή προστασίας δικαιωμάτων και συμφερόντων τρίτων».

γ) Όσον αφορά στη ραδιοτηλεοπτική νομοθεσία η δημοσιογραφική ελευθερία θεσπίζεται στο άρθρο 2 παρ. 2 του Π.Δ. 77/2003, το οποίο ορίζει: «Ο δημοσιογράφος υπερασπίζεται την ελευθερία της έκφρασης και, στο πλαίσιο της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, έχει το δικαίωμα, να μεταδίδει ανεμπόδιστα πληροφορίες και σχόλια για να εξασφαλίσει την ενημέρωση της κοινής γνώμης».

2.    Η απαγόρευση διακρίσεων θεσπίζεται στις εξής διατάξεις

α) Στο άρθρο 21 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, το οποίο ορίζει: «1. Απαγορεύεται κάθε διάκριση ιδίως λόγω φύλου, φυλής, χρώματος, εθνοτικής καταγωγής ή κοινωνικής προέλευσης, γενετικών χαρακτηριστικών, γλώσσας, θρησκείας ή πεποιθήσεων, πολιτικών φρονημάτων ή κάθε άλλης γνώμης, ιδιότητας μέλους εθνικής μειονότητας, περιουσίας, γέννησης, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού. 2. Εντός του πεδίου εφαρμογής των Συνθηκών και με την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεών τους, απαγορεύεται κάθε διάκριση λόγω ιθαγενείας».

β) Στο άρθρο 2 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το οποίο ορίζει: «Κάθε άνθρωπος είναι υποκείμενο όλων των δικαιωμάτων και ελευθεριών που αναφέρονται στην παρούσα Διακήρυξη, χωρίς καμιά απολύτως διάκριση, όπως το φύλο, η γλώσσα, η θρησκεία, οι πολιτικές ή άλλες πεποιθήσεις, η εθνική ή κοινωνική καταγωγή, η περιουσία, η γέννηση ή οποιαδήποτε άλλη κατάσταση. Επίσης δεν είναι επιτρεπτό να γίνεται καμία διάκριση λόγω του πολιτικού, νομικού ή διεθνούς καθεστώτος της χώρας από την οποία προέρχεται κανείς, είτε πρόκειται για χώρα ή εδαφική περιοχή ανεξάρτητη, είτε για χώρα μη ανεξάρτητη, υπό εποπτεία ή υπό οποιονδήποτε άλλο περιορισμό κυριαρχίας».

γ) Στο άρθρο 14 της ΕΣΔΑ, το οποίο ορίζει: «Η χρήσις των αναγνωριζομένων εν τη παρούση Συμβάσει δικαιωμάτων και ελευθεριών δέον να εξασφαλισθή ασχέτως διακρίσεως φύλου, φυλής, χρώματος, γλώσσης, θρησκείας, πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων, εθνικής ή κοινωνικής προελεύσεως, συμμετοχής εις εθνικήν μειονότητα, περιουσίας, γεννήσεως ή άλλης καταστάσεως».

δ) Στο άρθρο 5 παρ. 2 του Συντάγματος, το οποίο ορίζει: «Όλοι όσοι βρίσκονται στην Ελληνική Επικράτεια απολαμβάνουν την απόλυτη προστασία της ζωής, της τιμής και της ελευθερίας τους, χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, γλώσσας και θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων. Εξαιρέσεις επιτρέπονται στις περιπτώσεις που προβλέπει το διεθνές δίκαιο».

3.    Όσον αφορά στη ραδιοτηλεοπτική νομοθεσία η απαγόρευση διακρίσεων θεσπίζεται στις εξής διατάξεις: ι) Στο άρθρο 7 παρ. 1 του Π.Δ. 109/2010, το οποίο ορίζει: «Οι πάροχοι υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων οφείλουν να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα, ώστε οι παρεχόμενες από αυτούς υπηρεσίες να μην προκαλούν μίσος λόγω φυλής, φύλου, θρησκείας, πεποιθήσεων, εθνικότητας, αναπηρίας, ηλικίας και σεξουαλικού προσανατολισμού», ιι) Στο άρθρο 4 παρ. 1 του Π.Δ. 77/2003, το οποίο ορίζει: «Δεν επιτρέπεται η παρουσίαση προσώπων με τρόπο, ο οποίος υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες, μπορεί να ενθαρρύνει, τον εξευτελισμό, την κοινωνική απομόνωση ή τις δυσμενείς διακρίσεις σε βάρους τους από μέρος του κοινού βάσει ιδίως του φύλου, της φυλής, της εθνικότητας, της γλώσσας, της θρησκείας, της ιδεολογίας, της ηλικίας, της ασθένειας ή αναπηρίας, του γενετήσιου προσανατολισμού ή του επαγγέλματος», ιιι) Στο άρθρο 4 παρ. 2 του Π.Δ. 77/2003, το οποίο ορίζει: «Δεν επιτρέπεται η προβολή μειωτικών, ρατσιστικών, ξενοφοβικών ή σεξιστικών μηνυμάτων και χαρακτηρισμών, καθώς και μισαλλόδοξων θέσεων και γενικά δεν πρέπει να θίγονται εθνοτικές και θρησκευτικές μειονότητες και άλλες ευάλωτες ή ανίσχυρες πληθυσμιακές ομάδες».

4.    Το άρθρο 2 α του Κώδικα Δεοντολογίας Δημοσιογραφικού επαγγέλματος της ΕΣΗΕΑ ορίζει: «Ο δημοσιογράφος δικαιούται και οφείλει να αντιμετωπίζει ισότιμα τους πολίτες, χωρίς διακρίσεις εθνικής καταγωγής, φύλου, φυλής, θρησκείας, πολιτικών φρονημάτων, οικονομικής κατάστασης και κοινωνικής θέσης».

5.    Η ελευθερία της έκφρασης αποτελεί ατομικό δικαίωμα υπό την έννοια ότι αποτελεί μέσο για την αυτοπραγμάτωση του ατόμου και πολιτικό δικαίωμα, διότι αποτελεί προϋπόθεση του ελεύθερου δημοσίου διαλόγου και ως εκ τούτου του ελεύθερου σχηματισμού της πολιτικής βούλησης των πολιτών. Η ελευθερία της έκφρασης αποτελεί ένα από τα ουσιωδέστερα θεμέλια μίας ανοικτής δημοκρατικής κοινωνίας. Η ουσία της ελευθερίας της έκφρασης έγκειται στην ελευθερία γνώμης και λήψης ή μετάδοσης πληροφοριών και ιδεών χωρίς παρέμβαση από τις αρχές. Οποιοσδήποτε ασκεί το δικαίωμα της έκφρασης αναλαμβάνει «καθήκοντα και υποχρεώσεις», η έκταση των οποίων εξαρτάται από τις συνθήκες υπό τις οποίες ενήργησε και τα μέσα που χρησιμοποίησε. Το είδος του μέσου που χρησιμοποιείται διαφοροποιεί την έκταση της προστασίας της. Οι πολύ πιο άμεσες και έντονες συνέπειες που επιφέρουν τα ραδιοτηλεοπτικά μέσα έναντι παραδοσιακών μορφών επικοινωνίας (λ.χ. του τύπου), λόγω του ότι μεταφέρουν το μήνυμα ή την πληροφορία σε απεριόριστο αριθμό προσώπων με χρήση εικόνας και ήχου (ΕΔΔΑ, Delfi SA κατά Εσθονίας, παρ. 134, Jersild κατά Δανίας, παρ. 31) και λόγω της δύναμης της ζωντανής εικόνας (ΕΔΔΑ, Jersild κατά Δανίας, 23.9.1994, παρ. 31) δικαιολογούν κατά την έννοια της παρ. 1 του άρθρου 14 και του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ, εντονότερους περιορισμούς κατά την άσκηση του δικαιώματος, κυρίως για την προάσπιση των δικαιωμάτων των τρίτων.

Κατά τη στάθμιση τυχόν συγκρουόμενων δικαιωμάτων λαμβάνονται υπόψη τα εξής κριτήρια: α) το πλαίσιο μέσα στο οποίο εκφέρεται ο επίδικος λόγος, αν δηλαδή αφορά ένα ζήτημα γενικότερου ενδιαφέροντος ή όχι, β) αν αφορά τον γραπτό ή προφορικό λόγο, δεδομένου ότι γίνεται δεκτό ότι η αμεσότητα του προφορικού λόγου μπορεί να δικαιολογήσει τη χρήση εκφράσεων και χαρακτηρισμών που θα ήταν αθέμιτοι στο γραπτό λόγο (ΕΔΔΑ, Fuentes Bobo κατά Ισπανίας, 29.2.2000, ΕΔΔΑ,
Gunduz κατά Τουρκίας, 4.12.2003, ΕΔΔΑ, Mamere κατά Γαλλίας, 7.11.2006, ΕΔΔΑ, Filatenco κατά Ρωσίας, 6.12.2007), γ) ποια πρόσωπα αφορά ο επίδικος λόγος, διότι τα όρια ανεκτής κριτικής είναι ευρύτερα για τα δημόσια πρόσωπα απ’ ότι για έναν απλό ιδιώτη και δ) αν πρόκειται για αξιολογικές κρίσεις ή για επίκληση πραγματικών γεγονότων.

Η έκφραση απόψεων επί πολιτικών θεμάτων ή θεμάτων δημοσίου ενδιαφέροντος δικαιούνται a priori υψηλής προστασίας, και ως εκ τούτου υφίσταται μικρό περιθώριο επεμβάσεων (ΕΔΔΑ, Mamere κατά Γαλλίας, παρ. 20), γεγονός που δεν ισχύει για την έκφραση απόψεων που προωθούν ή υποκινούν, άμεσα ή έμμεσα, τη βία, το μίσος, την ξενοφοβία ή κάθε άλλη μορφή μη ανεκτικότητας. Ο ορισμός ενός θέματος ως δημοσίου ενδιαφέροντος περιλαμβάνει τα ζητήματα επικαιρότητας που προκαλούν το δικαιολογημένο γενικό ενδιαφέρον.

Στους περιορισμούς του δικαιώματος στην ελευθερία της έκφρασης εμπίπτει και η απαγόρευση του ρατσιστικού και μισαλλόδοξου λόγου. Οι περιορισμοί τελούν σε αναλογία με τον επιδιωκόμενο θεμιτό σκοπό (ΕΔΔΑ, Erbakan κατά Τουρκίας, παρ. 56, ΕΔΔΑ Gunduz κατά Τουρκίας, παρ. 40). Κριτήριο για τη δυνατότητα επιβολής περιορισμών ή και (ποινικών) κυρώσεων είναι η αξιολόγηση του κινδύνου που ενέχει ο λόγος για την κοινωνία, αλλά και για ατομικά αγαθά των ατόμων που στοχοποιεί, σε περιπτώσεις που παρακινεί σε απόρριψη, μίσος ή και πράξεις βίας εναντίον τους.

Η πιο σημαντική περίπτωση μισαλλόδοξου λόγου είναι η ρητορική μίσους κατά των αλλοδαπών (ξενοφοβία) και ο ρατσιστικός λόγος. Σύμφωνα με τη Σύσταση 97 (20) της Επιτροπής των Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης «ο όρος «hate speech» (ρητορική μίσους) θα πρέπει να κατανοηθεί ότι περιλαμβάνει όλες τις μορφές έκφρασης που διαχέουν, διεγείρουν, προωθούν ή δικαιολογούν φυλετικό μίσος, ξενοφοβία, αντισημιτισμό ή άλλες μορφές μίσους, οι οποίες βασίζονται στην έλλειψη ανεκτικότητας, η οποία εκφράζεται από τον επιθετικό εθνικισμό και εθνοκεντρισμό, διακρίσεις και εχθρότητα έναντι μειονοτήτων, μεταναστών και ανθρώπων με καταγωγή μετανάστη».

Ο μισαλλόδοξος λόγος είναι ασύμβατος με τις αξίες και τις νομικές αρχές της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της ισότητας και με την ουσία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Η ανεκτικότητα και ο σεβασμός της ίσης αξιοπρέπειας όλων των ανθρώπων αποτελούν τα θεμέλια μίας δημοκρατικής και πλουραλιστικής κοινωνίας (ΕΔΔΑ Handyside κατά Ηνωμένου Βασιλείου, 7.12.1976 παρ. 49, Gunduz κατά
Τουρκίας, 4.12.2003, παρ. 40, Erbakan κατά Τουρκίας, 6.7.2006, παρ. 56). Η διέγερση μίσους δεν περιλαμβάνει αναγκαία μία έκκληση για βίαιες ή εγκληματικές πράξεις (ΕΔΔΑ, Vejdeland και λοιποί κατά Σουηδίας, 9.2.2012). Είναι σημαντικό για έναν πολιτικό όταν εκφράζεται δημοσίως να αποφεύγει σχόλια που μπορεί να υποκινήσουν κοινωνική αναταραχή, ιδίως, στο πλαίσιο των εκλογών, όπου ο ρατσιστικός και ξενοφοβικός λόγος έχει μεγαλύτερη απήχηση (ΕΔΔΑ, Feret κατά Βελγίου, 16.7.2009).

Το ΕΔΔΑ έκρινε δικαιολογημένη την επέμβαση στο δικαίωμα της ελευθερίας έκφρασης δημάρχου, ο οποίος σε δημόσια συνάθροιση ζήτησε από τους παρευρισκόμενους να διατηρήσουν τη δυσαρέσκεια, τη μνησικακία και το μίσος που έχουν μέσα τους, επειδή αυτά συνιστούν προτροπή σε ανυπακοή προς τους νόμους του κοσμικού τουρκικού κράτους, η οποία δεν μπορεί να είναι συμβατή με το πνεύμα της ανοχής και τις θεμελιώδεις αξίες της δικαιοσύνης και της ειρήνης που εκφράζονται στο προοίμιο της Σύμβασης, ιδίως όταν οι δηλώσεις γίνονται από ένα πρόσωπο που έχει σημαντικό ρόλο σε μία μεγάλη πόλη σε καταστάσεις συγκρούσεων και έντασης (ΕΔΔΑ, Karatepe κατά Τουρκίας, 31.10.2007, παρ. 29 επ.). Ανάλογη ήταν η κρίση του ίδιου δικαστηρίου για δηλώσεις πολιτικού που έθεταν σε αντιπαράθεση τους Γάλλους με τη μουσουλμανική κοινότητα, της οποίας η πληθυσμιακή αύξηση παρουσιαζόταν ως λανθάνουσα απειλή στην αξιοπρέπεια και ασφάλεια των Γ άλλων πολιτών (ΕΔΔΑ, J. M. Le Pen κατά Γ αλλίας, 20.4.2010).

Β. Τηλεπωλήσεις (παραπλάνηση κοινού)

1.    Το άρθρο 3 παρ. 17 του Ν. 2328/1995 ορίζει: «Οι ακροατές του ραδιοφώνου και οι τηλεθεατές θεωρούνται καταναλωτές των υπηρεσιών που προσφέρουν οι ραδιοφωνικοί και τηλεοπτικοί σταθμοί αντίστοιχα και έχουν όλα τα δικαιώματα που προβλέπει η νομοθεσία για την προστασία των καταναλωτών». Το άρθρο 1 παρ. 4 α του Ν. 2251/1994 περί προστασίας καταναλωτή, όπως τροποποιήθηκε με την παρ. 5 του άρθρου 1 του Ν. 3587/2007, ορίζει: «Με την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεων του παρόντος νόμου νοούνται: α) Καταναλωτής, κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή ενώσεις προσώπων χωρίς νομική προσωπικότητα για τα οποία προορίζονται τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες που προσφέρονται στην αγορά και τα οποία κάνουν χρήση των προϊόντων ή των υπηρεσιών αυτών, εφόσον αποτελούν τον τελικό αποδέκτη τους. Καταναλωτής είναι και: αα) κάθε αποδέκτης διαφημιστικού μηνύματος, ββ) κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που εγγυάται υπέρ καταναλωτή, εφόσον δεν ενεργεί στο πλαίσιο της επαγγελματικής ή επιχειρηματικής δραστηριότητάς του. β) Προμηθευτής, κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο, κατά την άσκηση της επαγγελματικής ή επιχειρηματικής δραστηριότητάς του, προμηθεύει προϊόντα ή παρέχει υπηρεσίες στον καταναλωτή. Προμηθευτής νοείται και ο διαφημιζόμενος». Η διάταξη αυτή εφαρμόζεται και στα μηνύματα τηλεπώλησης, αφού και οι δύο αυτές κατηγορίες μηνυμάτων υπάγονται στην ευρύτερη έννοια των οπτικοακουστικών εμπορικών ανακοινώσεων σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 1 η εδ. γ του Π.Δ. 109/2010 που ορίζει: «Μορφές οπτικοακουστικών εμπορικών ανακοινώσεων συνιστούν, ιδίως, η τηλεοπτική διαφήμιση, η χορηγία, η τηλεπώληση και η τοποθέτηση προϊόντος». Το άρθρο 2 παρ. 1 ιβ του Π.Δ. 109/2010 ορίζει ότι νοείται ως τηλεπώληση: «Η άμεση προσφορά προς το κοινό αγαθών, έναντι πληρωμής, ανεξάρτητα από τη διαδικασία καθορισμού του τμήματος ή τον τρόπο πληρωμής». Εξάλλου, διάταξη που αφορούσε σε διαφημιστικά μηνύματα (άρθρο 5 παρ. 4 του Π.Δ. 100/2000) εφαρμόζεται και σε εκπομπή τηλεπώλησης, επειδή συντρέχει η αυτή ανάγκη προστασίας του τηλεοπτικού κοινού (Βλ. ΣτΕ 1030/2011, 1584/2017, 5024/2012, 5025/2012 και 5026/2012).

2.    Το άρθρο 9 α περ. δ του Ν. 2251/1994 που προστέθηκε με το άρθρο 12 του Ν. 3587/2007 περί προστασίας καταναλωτή ορίζει: «Για τους σκοπούς των διατάξεων του παρόντος Μέρους νοούνται: «Εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους
καταναλωτές «κάθε πράξη     , συμπεριλαμβανομένης της διαφήμισης και του
μάρκετινγκ ενός προμηθευτή που συνδέεται άμεσα με την προώθηση, πώληση ή προμήθεια ενός προϊόντος σε καταναλωτές». Το άρθρο 9 γ παρ. 1 του Ν. 2251/1994 που προστέθηκε με το άρθρο 12 του Ν. 3587/2007 ορίζει: «Απαγορεύονται οι αθέμιτες εμπορικές πρακτικές». Το άρθρο 9 γ παρ. 4 του ίδιου νόμου ορίζει: «Εμπορικές πρακτικές είναι αθέμιτες, ιδίως όταν είναι παραπλανητικές ...». Το άρθρο 9 δ παρ. 1 του Ν. 2251/1994 που προστέθηκε με το άρθρο 12 του Ν. 3587/2007 ορίζει: «Μία εμπορική πρακτική θεωρείται παραπλανητική όταν περιλαμβάνει εσφαλμένες πληροφορίες και είναι, συνεπώς, αναληθής, ή όταν με οποιονδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης της συνολικής παρουσίασής της, παραπλανά ή ενδέχεται να παραπλανήσει το μέσο καταναλωτή, ακόμα κι εάν οι πληροφορίες, είναι, αντικειμενικά ορθές όσον αφορά ένα ή περισσότερα από τα στοιχεία τα οποία παρατίθενται κατωτέρω και, ούτως ή άλλως, τον οδηγεί ή ενδέχεται να τον οδηγήσει να λάβει απόφαση συναλλαγής την οποία διαφορετικά δεν θα ελάμβανε. Τα στοιχεία αυτά είναι .... β) τα κύρια χαρακτηριστικά του προϊόντος, όπως είναι ..η σύνθεση ή τα αναμενόμενα από τη χρήση του προϊόντος αποτελέσματα..».

3.    Πέρα από τις πιο πάνω υπό 2 διατάξεις του Ν. 3587/2007 που απαγορεύει τις παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές, η ραδιοτηλεοπτική νομοθεσία περιέχει τις εξής ειδικές ρυθμίσεις που απαγορεύουν την παραπλάνηση του κοινού κατά τη μετάδοση διαφημίσεων, οι οποίες εφαρμόζονται και στις τηλεπωλήσεις. Ειδικότερα: α) Το άρθρο 7 περ. α του Κανονισμού 2/1991 του ΕΣΡ περί Κώδικα Δεοντολογίας Προγράμματος προβλέπει: «Μία εκπομπή στο σύνολό της δεν πρέπει να παραπλανά τους τηλεθεατές ...... β) Το άρθρο 2 παρ. δ του Κανονισμού 3/1991 του ΕΣΡ
περί Κώδικα Δεοντολογίας Διαφημίσεων ορίζει ότι νοείται ως «παραπλανητική διαφήμιση.: «Κάθε διαφήμιση που με οποιοδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης της παρουσιάσεώς της, παραπλανά ή ενδέχεται να παραπλανήσει τα πρόσωπα στα οποία απευθύνεται ή στων οποίων τη γνώση περιέρχεται και που εξαιτίας του απατηλού χαρακτήρα της είναι ικανή να επηρεάσει την οικονομική τους συμπεριφορά ... Οι διατάξεις του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας και του Κώδικα Δεοντολογίας Προγράμματος εφαρμόζονται ανάλογα και στις ραδιοτηλεοπτικές διαφημίσεις, επειδή υφίσταται προφανής ταυτότητα νομικού λόγου (βλ. και άρθρο 11 του Κανονισμού 3/1991 του ΕΣΡ). γ) Το άρθρο 5 παρ. 1 του Κανονισμού 3/1991 του ΕΣΡ προβλέπει: «Οι διαφημίσεις δεν πρέπει να περιέχουν δηλώσεις ή οπτικές παραστάσεις, που είτε άμεσα είτε έμμεσα, με υπονοούμενα, με παραλείψεις, με διφορούμενα ή με υπερβολικούς ισχυρισμούς μπορούν να παραπλανήσουν τον καταναλωτή σε ό,τι αφορά: α) τις ιδιότητες του προϊόντος    ».

4.    Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 2 περ. δ και 5 παρ. 1 του Κανονισμού 3/1991 του ΕΣΡ συνάγεται ότι υφίσταται υποχρέωση - και αντίστοιχη ευθύνη - των ραδιοτηλεοπτικών μέσων να ελέγχουν το περιεχόμενο των διαφημιστικών μηνυμάτων και από την άποψη της δυνατότητας παραπλάνησης των αποδεκτών τους, όταν τούτο προκύπτει εκ πρώτης όψεως και από το περιεχόμενο του ίδιου του μηνύματος (ΣτΕ 4009/2014).

5.    Η διάταξη του άρθρου 7 περ. α του Κανονισμού 2/1991 του ΕΣΡ είναι σαφής και ορισμένη ως προς την υποχρέωση που επιβάλλει στους τηλεοπτικούς σταθμούς να μην προβάλλουν εκπομπές με περιεχόμενο που μπορεί να παραπλανήσει τους τηλεθεατές. Τούτο δεν αναιρείται από το γεγονός ότι για την εφαρμογή της εν λόγω διατάξεως απαιτείται να συντρέξει η αόριστη νομική έννοια της «παραπλάνησης» των τηλεθεατών, διότι το περιεχόμενο της εννοίας αυτής είναι δυνατόν να εξειδικευτεί εν όψει συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών, με βάση τα δεδομένα της κοινής πείρας και τους κανόνες της λογικής, η δε σχετική κρίση του ΕΣΡ που είναι αρμόδιο για τη διαπίστωση της συνδρομής της προϋποθέσεως για την εφαρμογή της διατάξεως υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο (ΣτΕ 899/2015).

6.    Φάρμακο κατά το άρθρο 2 παρ. 1β του Ν. 1316/1983 είναι «ουσία ή συνδυασμός ουσιών ή σύνθεση που φέρεται να έχει ιδιότητες θεραπευτικές ή προληπτικές για ασθένειες ανθρώπων ή ζώων, ως επίσης ουσία ή συνδυασμός ουσιών ή σύνθεση που μπορεί να χορηγηθεί σε άνθρωπο ή ζώο για να συμβάλλει σε ιατρική διάγνωση ή να βελτιώσει ή να τροποποιήσει ή αποκαταστήσει ή υποκαταστήσει οργανική λειτουργία στον άνθρωπο ή τα ζώα». Αντικείμενο των αρμοδιοτήτων του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ), ο οποίος έχει ως σκοπό την προάσπιση και την προαγωγή της δημόσιας υγείας, καθώς και την εξασφάλιση του δημόσιου συμφέροντος γενικότερα στο χώρο του φαρμάκου και άλλων συναφών προϊόντων, αποτελούν μεταξύ άλλων και τα προϊόντα ειδικής διατροφής και τα συμπληρώματα διατροφής (άρθρα 2 παρ. 1 και 2 παρ. 2 ιβ του Ν. 1316/1983).

7.    Το άρθρο 2 παρ. 1 α του Κανονισμού 1223/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 30.11.2009 για τα καλλυντικά προϊόντα ορίζει: «Ως καλλυντικό προϊόν νοείται κάθε ουσία ή μείγμα που προορίζεται να έλθει σε επαφή με εξωτερικά μέρη του ανθρώπινου σώματος (επιδερμίδα, τριχωτά μέρη του σώματος και της κεφαλής, νύχια, χείλη και εξωτερικά γεννητικά όργανα) ή με τα δόντια και τους βλεννογόνους της στοματικής κοιλότητας, με αποκλειστικό ή κύριο σκοπό τον καθαρισμό τους, τον αρωματισμό τους, τη μεταβολή της εμφάνισής τους, την προστασία τους, τη διατήρησή τους σε καλή κατάσταση ή τη διόρθωση των σωματικών οσμών». Στο προοίμιο 7 εδ. β του ίδιου Κανονισμού προβλέπεται: «Στα καλλυντικά μπορούν να περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων και οι γέλες για το δέρμα». Το άρθρο 20 παρ. 1 του ίδιου Κανονισμού προβλέπει: «Στην επισήμανση, τη διάθεση στην αγορά και τη διαφήμιση των καλλυντικών προϊόντων, το κείμενο, οι ονομασίες, τα εμπορικά σήματα, τα εικονίδια, τα σχήματα ή τα άλλα σύμβολα, παραστατικά ή μη, δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για να αποδώσουν στα προϊόντα αυτά ιδιότητες που δεν έχουν». Στο προοίμιο 51 του ίδιου Κανονισμού προβλέπεται: «Ο καταναλωτής θα πρέπει να προστατεύεται από παραπλανητικούς ισχυρισμούς όσον αφορά την αποτελεσματικότητα και άλλα χαρακτηριστικά των καλλυντικών προϊόντων. Συγκεκριμένα, εφαρμόζεται η οδηγία 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 11.5.2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά, η οποία ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο με το Ν. 3587/2007 περί προστασίας καταναλωτή».

8.    Η επικοινωνία προϊόντων που συνδέεται με θέματα διατροφής και υγείας πρέπει να αντιμετωπίζεται με εξαιρετική προσοχή, πέραν της καθιερωμένης διαφημιστικής δεοντολογίας, δεδομένου ότι λόγω έλλειψης εξειδικευμένων γνώσεων, τυχόν ασαφείς, ελλιπείς ή υπερβολικοί ισχυρισμοί μπορούν εύκολα να παραπλανήσουν τους καταναλωτές (απόφαση 15551/11.9.2020 του Συμβουλίου Ελέγχου Επικοινωνίας).

Γ. Αρχή διαχωρισμού προγράμματος και διαφημίσεων/τηλεπωλήσεων

Η αρχή διαχωρισμού προγράμματος και διαφημίσεων θεμελιώνεται:

ι) Στο άρθρο 20 παρ. 1 του Π.Δ. 109/2010, το οποίο ορίζει: «Η τηλεοπτική διαφήμιση και η τηλεπώληση πρέπει να είναι εύκολα αναγνωρίσιμες και σαφώς διακριτές από το συντακτικό περιεχόμενο του προγράμματος μέσω οπτικών ή/και ακουστικών ή/και χωρικών μέσων, με την επιφύλαξη της χρήσης νέων διαφημιστικών τεχνικών», ιι) Στο άρθρο 10 παρ. 1 α εδ. α του Π.Δ. 109/2010, το οποίο ορίζει: «Οι οπτικοακουστικές εμπορικές ανακοινώσεις (μορφή των οποίων αποτελεί και η τηλεπώληση σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 1 στ. η εδ. γ του Π.Δ. 109//2010) οφείλουν α) να αναγνωρίζονται εύκολα ως τέτοιες», ιιι) Στο άρθρο 3 παρ. 1 του Κανονισμού 3/1991 του ΕΣΡ, το οποίο ορίζει: «Η ραδιοτηλεοπτική διαφήμιση πρέπει να αναγνωρίζεται εύκολα ως διαφήμιση και να διαχωρίζεται σαφώς από το υπόλοιπο πρόγραμμα με τη χρησιμοποίηση οπτικών ή/και ακουστικών μέσων επισημάνσεως».

Δ. Φυσιογνωμία προγράμματος και χορηγία σε δελτία ειδήσεων

Το ελάχιστο περιεχόμενο προγράμματος ενημερωτικού σταθμού γενικού περιεχομένου, περιφερειακής εμβέλειας προβλέπεται στο άρθρο 6 παρ. 13 του Ν. 3592/2007 και ορίζει μεταξύ άλλων στην παρ.
γ): «Το ελάχιστο περιεχόμενο του προγράμματος ενημερωτικού σταθμού, γενικού περιεχομένου, περιφερειακής εμβέλειας, περιλαμβάνει: i) καθημερινά τακτά πρωτότυπα δελτία ειδήσεων ημερησίως, συνολικής ημερήσιας διάρκειας μίας τουλάχιστον ώρας, εκ της οποίας ποσοστό τουλάχιστον τριάντα τοις εκατό (30%) αφορά σε θέματα τοπικού ενδιαφέροντος, ισομερώς κατανεμημένο μεταξύ των νομών της περιφέρειας που καλύπτει ο σταθμός».

Το άρθρο 11 παρ. 5 του Π.Δ. 109/2010 ορίζει: «Δεν επιτρέπεται η χορηγία σε προγράμματα ειδησεογραφίας και επικαιρότητας».

Τέλος, το άρθρο 4 παρ. 1 β του Ν. 2863/2000 ορίζει: «Το ΕΣΡ ελέγχει την τήρηση των όρων και των προϋποθέσεων, καθώς και των εν γένει κανόνων και αρχών, που προβλέπονται στην εκάστοτε ισχύουσα ραδιοτηλεοπτική νομοθεσία για τη νόμιμη, διαφανή και ποιοτική λειτουργία των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων οι οποίοι δραστηριοποιούνται στον τομέα παροχής ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών υπηρεσιών». Το άρθρο 4 παρ 1 ε του Ν. 2863/2000 ορίζει: «Το ΕΣΡ επιβάλλει τις διοικητικές κυρώσεις και μέτρα που προβλέπονται στα άρθρα 4 παρ. 1 του ν. 2328/1995 (ΦΕΚ 159 Α'), όπως ισχύει, και 12 και 15 παρ. 3 του ν. 2644/1998 (ΦΕΚ 233 Α')».

ΙΙ. Πραγματικό μέρος

Από τα έγγραφα του φακέλου, την παρακολούθηση της επίμαχης ροής προγράμματος και τους ισχυρισμούς της εγκαλούμενης (προβληθέντες προφορικώς και εγγράφως), προκύπτουν τα εξής:

Α. Ρητορική μίσους και δυσμενής διάκριση σε εθνοτική βάση

Η εξεταζόμενη εκπομπή αποτελεί μία πολιτική, ενημερωτική εκπομπή που παρουσιάζει και σχολιάζει γεγονότα και πρόσωπα της πολιτικής κυρίως επικαιρότητας, την οποία παρουσιάζει ο Κυριάκος Βελόπουλος, ευρωβουλευτής και πρόεδρος του πολιτικού κόμματος «Ελληνική Λύση».
Κατά τη μετάδοση της εκπομπής αναφέρθηκαν ενδεικτικά τα εξής:
Παρουσιαστής: Δείτε τι κάνανε οι Σκοπιανοί στην, πού; Αυστραλία. Από εκεί να ξέρετε κάτι, στην Μελβούρνη αλλά και στο Τορόντο, είναι η έδρα των ανθελληνικών φιδιών που έφυγαν το ’45-’49 και δεν πήγαν στα Σκόπια, αλλά πήγαν στην Αυστραλία με το ‘49. Έφυγαν είτε από τα Σκόπια, είτε από την Βόρεια Ελλάδα, τα φίδια τα κολοβά αυτά, οι γενίτσαροι που μισούν την Ελλάδα... Να το ξαναπώ ακόμα μια φορά. Και οι στολές ακόμα είναι κλεμμένες ελληνικές, μακεδονική φορεσιά χωρίς την περικεφαλαία την μακεδονική που είχανε οι κοπέλες που έχουν στους χορούς αλλά το ακούσατε, «Μακεντόνιε», ο χάρτης από πίσω αν τον δείτε, περιλαμβάνει Χαλκιδική, να και ο Μέγας Αλέξανδρος από πίσω να τον έχετε φόρα- παρτίδα με τον Γκότσε Ντέλτσεφ μαζί, δηλαδή για να καταλάβετε ο Γκότσε Ντέλτσεφ είναι ο ήρωάς τους. Ήταν βουλγαρογενής, ο οποίος έκανε τάχα μου μια επανάσταση και την πλήρωσαν οι Έλληνες, θέλω να το καταλάβετε, σφάξαν τους Έλληνες οι Τούρκοι. Όλα αυτά τα λέω για να αντιληφθούν ορισμένοι το μίσος με το οποίο διακατέχονται οι Σκοπιανοί όπου και αν βρίσκονται στα πέρατα της Υφηλίου, εναντίον της Ελλάδος. Σε αυτούς δώσαμε το όνομα, σε αυτούς δίνουμε την Ιστορία μας, σε αυτούς δίνουμε τον Πολιτισμό μας αντί να τους κλείσουμε τα σύνορα, να ψοφήσουνε στην πείνα και να δεχθούν το ιστορικό δικαίωμα των Ελλήνων να λέγονται Μακεδόνες!
Παρουσιαστής: ... Να, η ουσία της Ελλάδος! Ένα παλιοκρατίδιο, ενάμιση εκατομμύριο πληθυσμού, ούτε, άντε ένα οχτακόσια, ούτε ένα οχτακόσια είναι με την διασπορά τους μαζί πραγματικοί και Αλβανοί είναι! Να μας φτύνουν έτσι! [..] Μιλάμε για σοβινιστές! Μιλάμε για χυδαίους, το επαναλαμβάνω, ανθέλληνες! Καταλάβετέ το! Για αυτό και λέω να ξυπνήσουμε επιτέλους. Προλάβετε και ξυπνήστε πριν είναι αργά για τα παιδιά μας, κυρίως οι Μακεδόνες.
Παρουσιαστής: Αυτό είναι στην Αυστραλία σε ένα γλέντι Σκοπιανών αυτονομιστών, αποσχιστών τους οποίους εκθρέψαμε πλέον ξεκάθαρα, αντί να τους πατήσουμε σαν τα φίδια κάτω γιατί το φίδι δεν το βάζεις στον κόρφο σου, του πατάς το κεφάλι και το λιώνεις. Τελεία και παύλα. Όχι τους ανθρώπους, την λογική τους. Γιατί η λογική τους είναι μισελληνική. Είναι λογική φιδιού. Τους ταΐζουμε, τους ποτίζουμε, τους αχάριστους, τους ανεπρόκοπους τους Σκοπιανούς, τους δίνουμε και την θάλασσα να κάνουν και μπάνιο να δροσιστούν και αυτοί κάνουν αυτό που βλέπετε.

Β. Τηλεπωλήσεις (παραπλάνηση κοινού)

Η εξεταζόμενη εκπομπή παρουσίασε διάφορα προϊόντα, κάνοντας αναφορές στα συστατικά και τις θεραπευτικές τους ιδιότητες και προωθώντας την πώλησή τους στο κοινό από την τηλεόραση μέσω άμεσης προσφοράς. Μεταξύ άλλων αναφέρθηκαν και τα εξής:
Παρουσιαστής Δεν υπάρχει καλύτερο προϊόν για όποιον έχει πρόβλημα ρευματοειδούς αρθρίτιδας, οστεοαρθρίτιδας, σπονδυοαρθρίτιδας, αρθρίτιδας χεριών, από το εξαιρετικό «Αυτοκρατορικόν»!
Παρουσιαστής: Δεν είναι φάρμακο με την έννοια του φαρμάκου, αλλά όσοι έχετε προβλήματα, ειλικρινά ανακουφίζεστε πλήρως, δεν πονάτε, τελειώνει ο πόνος. Παρουσιαστής: .... Δηλαδή δεν έχει παρενέργειες δεν είναι εγχείρηση! Να το! Κιρσοί, θρόμβοι, όλα αυτά επιλύονται. Προλάβετε τώρα!
Παρουσιαστής: Δεν γίνεστε καλά με την έννοια του φαρμάκου. Με επαλείψεις, επαναλαμβάνω, ανακουφίζεστε πλήρως!
Παρουσιαστής: Είναι ανεπανάληπτο το προϊόν αυτό. Ούτε κιρσοί, ούτε θρόμβοι. Παρουσιαστής: Επίσης για τσιμπήματα κουνουπιών, εντόμων, σκνίπες, μεδουσών μια επάλειψη με την «Βυζαντινόν», μύκητες και τα λοιπά, απαλλάσσεστε πλήρως. Παρουσιαστής: Συνεχείς επαλείψεις. Δεν είναι φάρμακο, το επαναλαμβάνω δεν είναι φάρμακο αλλά κάνει δουλειά! Όσοι το πήραν, αυτοί που είχαν ρευματικά με μερικές επαλείψεις, ρευματοειδή αρθρίτιδα, σπονδυλοαρθρίτιδα, αρθρίτιδα χεριών, μου τηλεφωνούν οι ίδιοι και μου το λένε ότι κάνει δουλειά.
Παρουσιαστής: Ανακουφίζεστε από τον πόνο! Δεν πονάτε, μειώνεται ο πόνος από αρθριτικά, ρευματικά, αυτό που λέμε και τα λοιπά.
Παρουσιαστής: Σας επαναλαμβάνω, δεν είναι φάρμακο που μπορείς να θεραπευτείς. Αλλά ανακουφίζεστε πλήρως από τον πόνο.
Παρουσιαστής:     Συνεχείς επαλείψεις    Βυζαντινόν! Τσιμπήματα κουνουπιών,
τσιμπήματα από μέλισσες, από σκνίπες, θα με θυμηθείτε ρευματικά όσοι έχετε
ρευματικά μια επάλειψη δεν θα πονάνε, δεν θα μουδιάζουν τα πόδια σας    
Παρουσιαστής: Είναι μια εξαιρετική η «Αυτοκρατορικόν» κηραλοιφή που όταν την κάνετε επάλειψη συνεχώς ανακουφίζεστε πλήρως, δεν πονάτε.
Παρουσιαστής: Όσοι έχετε κιρσούς, φλεβίτιδα και θρόμβους ξεχάστε τους ,θα με θυμηθείτε.

ιι) Ταυτόχρονα, προβλήθηκαν οι εξής λεζάντες στο κάτω μέρος της οθόνης σε σχέση με τα προϊόντα που αποτέλεσαν αντικείμενο τηλεπώλησης:

ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΟΝ (ΚΗΡΑΛΟΙΦΗ)
Αρθρίτιδα χεριών-καρπιαίο σωλήνα-ρευματοειδή αρθρίτιδα-οστεοαρθρίτιδα», Μείωση πόνου από αρθριτικά και ρευματισμούς, Τέλος ο πόνος!!!
ΒΑΔΤΣΤΤΚΟΝ (ΚΗΡΑΛΟΙΦΗ)
Ανακούφιση από την κούραση και την ταλαιπωρία στα πόδια, Τέλος τα πρησμένα πόδια κιρσοί-φλεβίτιδες-θρόμβοι, Φλεβίτιδα, κιρσοί, θρόμβοι, έλκη ποδιών, οιδήματα, πρήξιμο ποδιών, Για αρθριτικά χεριών-ρευματοειδή αρθρίτιδα- σπονδυλοαρθρίτιδα.
ΒΥΖΑΝΤΙΝΌΝ (ΚΗΡΑΛΟΙΦΗ)
Αντιβακτηριακή-αντιμικροβιακή και ισχυρή αντιμυκητιακή δράση, Μυκητιάσεις ποδιών-χεριών φλεγμονές-εκζέματα-επούλωση δέρματος, Ελληνικά φυσικά προϊόντα χωρίς χημικά!
Σε έγγραφο του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ), που αφορά τα επίμαχα προϊόντα, αναφέρονται τα εξής: «Το προϊόν «ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΝ», «ΒΑΔΙΣΤΙΚΟΝ» και «ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΟΝ», τα οποία σύμφωνα με τα στοιχεία που μας έχετε στείλει είναι κηραλοιφές και διαφημίζονται για θεραπευτικές ενδείξεις κατατάσσονται στα φάρμακα και απαιτείται άδεια κυκλοφορίας. Για τα συγκεκριμένα προϊόντα δεν έχει εκδοθεί άδεια κυκλοφορίας από τον ΕΟΦ».
Ο σταθμός προσκόμισε έγγραφα σύμφωνα με τα οποία τα εν λόγω τρία προϊόντα έχουν καταχωρηθεί στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Γνωστοποίησης - Cosmetic Products Notification Portal (CPNP) ως καλλυντικά.
Κατά την πώληση όλων των ανωτέρω προϊόντων (παρά τις περί του αντιθέτου λεκτικές αναφορές) αποδόθηκαν θεραπευτικές ιδιότητες για την καταπολέμηση διαφόρων παθήσεων και ασθενειών, οι οποίες αποδίδονται στα φάρμακα.

Γ. Αρχή διαχωρισμού προγράμματος και διαφημίσεων/τηλεπωλήσεων

Κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης εκπομπής υπήρχε διαρκής εναλλαγή ενημέρωσης και τηλεπώλησης. Συγκεκριμένα, ανά τακτά χρονικά διαστήματα ο παρουσιαστής μετά την παρουσίαση και τον σχολιασμό πολιτικών θεμάτων, προέβαινε με προφορική ενημέρωση των τηλεθεατών («Πάμε φίλες και φίλοι στα γρήγορα σε δύο καινούργια προϊόντα»), στην προώθηση της πώλησης διαφόρων προϊόντων.

Δ. Φυσιογνωμία προγράμματος και χορηγία σε δελτία ειδήσεων

Καθ’όλο το 24ωρο της 18.8.2019 δεν μεταδόθηκε κανένα δελτίο ειδήσεων, ούτε δελτίο ειδήσεων στη νοηματική.
Ο σταθμός έστειλε σε DVD δύο δελτία ειδήσεων, τα οποία όπως αναφέρεται σε σχετική επιστολή μεταδόθηκαν την 22 και 23.9.2019. Η συνολική διάρκεια των δύο δελτίων ειδήσεων ανήλθε σε 33 λεπτά και 52 δευτερόλεπτα και 27 λεπτά και 19 δευτερόλεπτα αντίστοιχα.
Κατά την διάρκεια μετάδοσης του δελτίου ειδήσεων της 23.9.2019 προβλήθηκαν σε σχεδόν ολόκληρη την οθόνη 53 κάρτες χορηγών του δελτίου ειδήσεων, κάθε μίας εξ αυτών για διάρκεια δύο έως τριών περίπου δευτερολέπτων.

ΙΙΙ. Ισχυρισμοί της εγκαλουμένης

1. Ως προς την υποτιθέμενη κακή συγκρότηση του οργάνου:

Ο προβαλλόμενος λόγος κακής σύνθεσης του Συμβουλίου είναι προδήλως απαράδεκτος, καθώς αφορά υποτιθέμενες πλημμέλειες της διαδικασίας ψήφισης και επιλογής των μελών του ΕΣΡ που ανάγονται αποκλειστικά στα εσωτερικά της λειτουργίας του Κοινοβουλίου (interna corporis) και που εκφεύγουν ως εκ τούτου του δικαστικού ελέγχου (πρβλ. ΣτΕ 1723/2016, ΣτΕ 309/2010, ΣτΕ 2927/2004).

Περαιτέρω, η επιλογή των μελών των ανεξάρτητων αρχών γίνεται με αυξημένη πλειοψηφία από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής και τα σχετικά με τον τρόπο του ορισμού τους ρυθμίζονται αποκλειστικά και μόνον από τον Κανονισμό της Βουλής (άρθρο 101Α Συντάγματος). Το άρθρο 14 περ. δ του Κανονισμού της Βουλής περιγράφει αναλυτικά την σχετική αρμοδιότητα της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής και την ακολουθούμενη από αυτήν διαδικασία ορισμού των μελών των ανεξαρτήτων αρχών, χωρίς να αναφέρει πουθενά τη δυνατότητα κάποια από τα μέλη αυτά να ορίζονται με μειωμένη θητεία και μάλιστα η επιλογή τους να γίνεται, όχι από το συνταγματικώς οριζόμενο ως μόνο αρμόδιο όργανο, αλλά τυχαία με κλήρωση από άλλο όργανο. Δεν νοείται επομένως η ανάθεση, με νομοθετική ρύθμιση, σε οποιοδήποτε όργανο, της αρμοδιότητας να επιλέγει με οποιονδήποτε τρόπο (πολλώ δε μάλλον με κλήρωση) μέλη ανεξαρτήτων αρχών που θα υπηρετήσουν για μειωμένη θητεία, τροποποιώντας με τον τρόπο αυτόν την ήδη εκδοθείσα απόφαση ορισμού τους από το συνταγματικώς οριζόμενο ως αρμόδιο όργανο, ήτοι τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής. Κάτι τέτοιο θα ήταν ευθέως αντίθετο τόσο με τις ιδιαίτερα αυστηρές συνταγματικές εγγυήσεις που περιβάλλουν τον ορισμό των μελών των ανεξαρτήτων αρχών, όσο και με τις ρητές σχετικές προβλέψεις του υπέρτερου σε σχέση με τον απλό τυπικό νόμο Κανονισμού της Βουλής.

Ανεξαρτήτως των παραπάνω, η επίμαχη ρύθμιση προϋποθέτει να «συντρέχει περίπτωση για τη συμπλήρωση του αριθμού των μελών με τριετή θητεία». Κατά συνέπεια, απαραίτητη προϋπόθεση για την εφαρμογή της (εάν δεν ήταν αντισυνταγματική) θα ήταν να προβλέπεται νομοθετικώς ότι ορισμένα από τα μέλη μιας ανεξάρτητης αρχής ορίζονται για τριετή θητεία και να χρειάζεται να συμπληρωθεί ο απαιτούμενος κατά νόμον αριθμός τους και με κάποια από τα νεοεπιλεγέντα. Δεν συντρέχει ωστόσο εν προκειμένω αυτή η προϋπόθεση, καθώς κατά τον χρόνο επιλογής των νέων μελών του ΕΣΡ προβλεπόταν νομοθετικώς ότι όλα ανεξαιρέτως τα μέλη του ορίζονταν για εξαετή θητεία (άρθρο 3 παρ. 2 Ν. 3051/2002) και υπήρχε ήδη στην ανεξάρτητη αυτή αρχή ένα παλαιότερο μέλος που είχε οριστεί για την συμπλήρωση της πλήρους εξαετούς θητείας έτερου (αποβιώσαντος) μέλους (ΦΕΚ 2014 ΥΟΔΔ 783).

Επιπλέον, η επίμαχη ρύθμιση θα εφαρμοζόταν (αν δεν ήταν αντισυνταγματική) «κατά την πρώτη ανασυγκρότηση κάθε ανεξάρτητης αρχής» και προφανής της στόχος θα ήταν να εξασφαλίζεται η συνέχεια της λειτουργίας της αρχής αυτής με την μη ταυτόχρονη λήξη της θητείας του συνόλου των υπηρετούντων μελών της. Δεν επρόκειτο όμως εν προκειμένω για συνολική ανασυγκρότηση του ΕΣΡ, καθώς ήδη υπηρετούσε σε αυτό παλαιότερο μέλος και εξασφαλιζόταν επομένως επαρκώς ο επιδιωκόμενος στόχος της εξασφάλισης της συνέχισης της λειτουργίας του.

2. Ως προς τη μη εφαρμογή της διάταξης 7 περ. α του Κανονισμού 2/1991 του ΕΣΡ στις τηλεπωλήσεις:

Ο σταθμός αναφέρει στο υπόμνημά του ότι ο έλεγχος αφορά σε περιεχόμενο σαφώς προσδιορίσιμων και αυτόνομων μηνυμάτων τηλεπώλησης που μεταδόθηκαν στο πλαίσιο της επίμαχης εκπομπής και ότι εφαρμοστέες είναι αποκλειστικά οι διατάξεις που διέπουν τις οπτικοακουστικές εμπορικές ανακοινώσεις, μη εφαρμοζόμενων των διατάξεων που αφορούν στα λοιπά προγράμματα. Οι διατάξεις, όμως, του Κανονισμού 2/1991 του ΕΣΡ περί Κώδικα Δεοντολογίας Προγράμματος, εφαρμόζονται ανάλογα και στις ραδιοτηλεοπτικές διαφημίσεις, επειδή υφίσταται προφανής ταυτότητα νομικού λόγου (βλ. και άρθρο 11 του Κανονισμού 3/1991 του ΕΣΡ), καθώς και στις τηλεπωλήσεις, επειδή υπάρχει η ίδια ανάγκη προστασίας του τηλεοπτικού κοινού (ΣτΕ 1030/2011). Εξάλλου, το άρθρο 7 του Κανονισμού 2/1991 του ΕΣΡ αναφέρεται γενικώς σε «εκπομπή» και, επομένως, διέπει κάθε είδους εκπομπές και προγράμματα και απαγορεύει την παραπλάνηση του κοινού κατά τη διάρκειά τους (ΣτΕ 1522/2014).
Επομένως, ο ισχυρισμός της εγκαλουμένης είναι απορριπτέος.

IV. Υπαγωγή

Υπό τα προεκτεθέντα:

Α) Η εγκαλουμένη διέλαβε στο τηλεοπτικό της πρόγραμμα ρητορική μίσους τελώντας έτσι εξακολουθητικώς και εκ προθέσεως το οικείο διοικητικό αδίκημα. Δεν ασκεί δε έννομη επιρροή, άγουσα σε άρση της ευθύνης της εγκαλουμένης, ο ισχυρισμός αυτής ότι τα ως άνω μεταδοθέντα από τον σταθμό της αποτελούν και πολιτικές θέσεις του παρουσιαστού των εκπομπών.

Β) Ο προαναφερθείς υπό ΙΙΒ τρόπος παρουσίασης των επίμαχων προϊόντων ήταν δυνατό να παραπλανήσει το κοινό σε σχέση με τις υποτιθέμενες θεραπευτικές τους ιδιότητες και τα αναμενόμενα αποτελέσματα από τη χρήση τους, αφού η δυνατότητα παραπλάνησης των τηλεθεατών προκύπτει στις συγκεκριμένες περιπτώσεις εκ πρώτης όψεως και από το περιεχόμενο των μηνυμάτων, με το οποίο τα προϊόντα παρουσιάστηκαν ως έχοντα τις προαναφερθείσες (προφανώς εκτός πραγματικότητας) ιδιότητες.
Η ενδεχόμενη παραπλάνηση των τηλεθεατών συνίστατο ειδικότερα στην, κατά την παρουσίαση των επίμαχων προϊόντων (παρόλο που δεν συνιστούσαν φάρμακα), απόδοση σ’ αυτά θεραπευτικών και αναλγητικών ιδιοτήτων για σοβαρές ασθένειες.
Τα στοιχεία των εν λόγω προϊόντων αποτελούν «πληροφορίες» ικανές να παραπλανήσουν τον μέσο τηλεθεατή, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, εκείνον δηλαδή με τις γνώσεις που έχει από τη σχολική του εκπαίδευση και την κοινωνική του πείρα ως προς τα αναμενόμενα αποτελέσματα των προϊόντων και να επηρεάσουν την οικονομική του (τουλάχιστον) συμπεριφορά από το πιθανώς απατηλό περιεχόμενο των μηνυμάτων.

Γ) Η προφορική ενημέρωση των τηλεθεατών από τον παρουσιαστή της εκπομπής ότι ακολουθεί τηλεπώληση προϊόντων ήταν επαρκής για την πληροφόρησή τους για τον διαφημιστικό χαρακτήρα του προγράμματος που επρόκειτο να παρακολουθήσουν και άρα ικανή να αποτρέψει τυχόν σύγχυση αυτών ως προς το περιεχόμενο του προγράμματος. Η παράλειψη χρήσης πρόσθετων οπτικών ή ακουστικών μέσων για τον διαχωρισμό του ενημερωτικού και του διαφημιστικού περιεχομένου του προγράμματος δεν δυσχέραινε την αναγνώριση από τους τηλεθεατές του διαφημιστικού χαρακτήρα του προγράμματος, αφού αυτός γινόταν εύκολα αντιληπτός από εκείνους με τις προφορικές δηλώσεις του παρουσιαστή. Συνεπώς, η τηλεπώληση των προϊόντων ήταν σαφώς διακριτή από το συντακτικό περιεχόμενο του προγράμματος. Κατά συνέπεια, πρέπει η εγκαλουμένη να απαλλαγεί της σχετικής κατηγορίας.

Δ) Ο σταθμός ισχυρίζεται (βασίμως, κατά την κρίση της Ολομέλειας): (α) Ότι μεταδίδει καθημερινά πρωτότυπα δελτία ειδήσεων και ότι λόγω ανωτέρας βίας (πρόκλησης βλαβών στην ηλεκτροδότηση της περιοχής και στον τεχνικό εξοπλισμό λόγω πλημμυρών) την 18.8.2019 δεν κατέστη δυνατή η παραγωγή και παρουσίαση πρωτότυπων δελτίων ειδήσεων, γι αυτό και απέστειλε στο ΕΣΡ μαγνητοσκοπημένα δελτία ειδήσεων άλλων ημερών της ίδιας περιόδου. Όμως, λόγω τεχνικού σφάλματος δεν έγινε ορθή αντιγραφή των αρχείων με αποτέλεσμα την ξαφνική διακοπή της ροής και των δύο δελτίων και την παρεμβολή άλλων άσχετων στιγμιότυπων. (β) Ότι κατά την αναφορά θέματος που αφορούσε την Ομάδα Μπάσκετ της Καστοριάς μεταδόθηκαν πλάνα αρχείου που απέστειλε στον σταθμό ο εν λόγω αθλητικός σύλλογος, τα οποία περιελάμβαναν στο τέλος τους χορηγούς της ομάδας και ότι οι εν λόγο χορηγοί σε καμία περίπτωση δεν είναι χορηγοί του σταθμού και ειδικότερα του δελτίου ειδήσεων. Κατά συνέπεια, πρέπει η εγκαλουμένη να απαλλαγεί των σχετικών κατηγοριών.
Περαιτέρω, πρέπει να επιβληθεί στην εγκαλουμένη κύρωση, και δη εκείνη του προστίμου, για τα δύο πρώτα διοικητικά αδικήματα.

Με βάση δε τη βαρύτητα των παραβάσεων, το κοινώς γνωστό μερίδιο τηλεθεάσεως του συγκεκριμένου τηλεοπτικού σταθμού (όπως προκύπτει από τα τηρούμενα στο ΕΣΡ στοιχεία), κρίνεται: α) Ότι το επιβλητέο πρόστιμο είναι εκείνο των είκοσι χιλιάδων (20.000) ευρώ για την παράβαση διατάξεων περί ρητορικής μίσους. Δύο μέλη είχαν τη γνώμη ότι έπρεπε να επιβληθεί στην εγκαλουμένη για το αδίκημα αυτό πρόστιμο ύψους εικοσιπέντε χιλιάδων (25.000) ευρώ. β) Ότι το επιβλητέο πρόστιμο είναι εκείνο των δεκαπέντε χιλιάδων (15.000) ευρώ για την παράβαση διατάξεων περί (παραπλανητικών) τηλεπωλήσεων.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Η ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ

Απαλλάσσει την εταιρεία με την επωνυμία «ΑΚΡΙΤΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» και τον διακριτικό τίτλο «ΔΙΚΤΥΟ 1» από τις κατηγορίες της παράβασης των διατάξεων:

(α) περί διαχωρισμού προγράμματος και διαφημίσεων/τηλεπωλήσεων,

(β) περί φυσιογνωμίας προγράμματος και χορηγιών, κατά τα διαλαμβανόμενα στο σκεπτικό.

Δέχεται, κατά τα ειδικότερα αναφερόμενα στο σκεπτικό, ότι η εγκαλουμένη εταιρεία (εξακολουθητικώς και εκ προθέσεως): α) παραβίασε τις διατάξεις περί ρητορικής μίσους και β) μετέδωσε μηνύματα τηλεπώλησης που μπορούσαν να παραπλανήσουν το τηλεοπτικό κοινό.

Επιβάλλει στην εγκαλούμενη εταιρεία:

α) τη διοικητική κύρωση του προστίμου των είκοσι χιλιάδων (20.000) ευρώ για ρητορική μίσους και

β) τη διοικητική κύρωση του προστίμου των δεκαπέντε χιλιάδων (15.000) ευρώ για μετάδοση μηνυμάτων τηλεπώλησης που μπορούσαν να παραπλανήσουν το τηλεοπτικό κοινό.

Κατά το άρθρο 4 παρ. 3 του Ν. 2328/1995, όπως έχει μετά την δια του άρθρου 23 παρ. 5 εδ. β' του Ν. 3166/2003 αντικατάστασή του, η παρούσα απόφαση κατά την προαναφερόμενη κύρωση, είναι εκτελεστή κατά:

1.    Της εταιρείας ΑΚΡΙΤΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ που εδρεύει στην Καστοριά, με ΑΦΜ 094357260, Δ.Ο.Υ. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

2.    Του Παραρά Αντώνιου του Γεωργίου, ως νομίμου εκπροσώπου της εταιρείας, με ΑΦΜ. 045350277 Δ.Ο.Υ Καστοριάς.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε την 5η Οκτωβρίου 2021 και δημοσιεύτηκε την 13η Δεκεμβρίου 2021.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Ε.Σ.Ρ.                 H ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΥΤΡΟΜΑΝΟΣ    ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΑΡΑΖΙΔΟΥ

Πληροφορίες: www.esr.gr

Παρατηρήσεις: Απόφαση 127/2021 - ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ (ΕΣΡ) - 13η Δεκεμβρίου 2021

Στην ίδια κατηγορία